Olej z łososia dla psa, tran, omega-3 – różnice i zastosowania

Jeśli nie masz czasu czytać całego artykułu, oto esencja różnic między olejem z łososia a tranem:

Tłuszcz to najbardziej skondensowane paliwo w diecie psa. Dostarcza aż 8,5–9 kcal energii z 1 grama, co stanowi ponad dwukrotną wartość energetyczną w porównaniu z białkami i węglowodanami (3,5–4 kcal/g).

Jednak rola lipidów wykracza poza samą kaloryczność. Pełnią one funkcje strukturalne i regulacyjne:

• Transport witamin: Są niezbędne do przyswojenia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K).
  
• Ochrona: Izolują narządy wewnętrzne i biorą udział w termoregulacji.
  
• Struktura komórkowa: Budują błony komórkowe, decydując o ich przepuszczalności.
  
• Układ nerwowy: Wspierają przewodnictwo nerwowe (izolacja mielinowa).
  

Struktura chemiczna: Od łańcucha do funkcji

Z chemicznego punktu widzenia, tłuszcz to mieszanina estrów wyższych kwasów karboksylowych (tłuszczowych) i gliceryny.

Właściwości danego tłuszczu zależą od budowy jego łańcucha węglowego. Aby świadomie dobierać dietę psa, musimy rozróżnić kwasy tłuszczowe pod kątem dwóch parametrów: długości łańcucha oraz stopnia nasycenia.

1. Podział ze względu na długość łańcucha węglowego

Długość łańcucha decyduje o tym, jak szybko tłuszcz jest trawiony i wchłaniany:

• SCFA (Short-Chain Fatty Acids) – Krótkołańcuchowe: Powstają głównie w jelitach w procesie fermentacji włókna. Są kluczowym źródłem energii dla komórek nabłonka jelita grubego (kolonocytów), Jeśli mówimy o produktach fermentacji. Jeśli chodzi o nasycone kwasy tłuszczowe to wymagają pełnego procesu trawienia.
  
• MCFA (Medium-Chain Fatty Acids) – Średniołańcuchowe: Trawione szybciej, bez udziału żółci. Często stosowane w dietach weterynaryjnych (np. olej MCT) dla psów z problemami trzustkowymi, jako szybkie źródło energii.
  
• LCFA (Long-Chain Fatty Acids) – Długołańcuchowe: To większość tłuszczów w diecie (w tym oleje rybne i tłuszcze zwierzęce). Wymagają pełnego procesu trawienia z udziałem żółci i lipazy.
  

2. Podział ze względu na stopień nasycenia (Wiązania podwójne)

To najważniejszy podział w kontekście zdrowia. Decyduje o konsystencji tłuszczu i jego aktywności biologicznej.

• Kwasy Nasycone (SFA): Nie posiadają podwójnych wiązań między atomami węgla. Są proste i "sztywne", dlatego w temperaturze pokojowej mają postać stałą (smalec, łój). Pełnią funkcję głównie energetyczną.
  
• Kwasy Nienasycone (UFA): Posiadają wiązania podwójne, które zmieniają kształt cząsteczki. Dzielimy je na:
  
  MUFA (Monounsaturated) – Jednonienasycone: Posiadają jedno wiązanie podwójne (np. kwas oleinowy).
  
  PUFA (Polyunsaturated) – Wielonienasycone: Posiadają dwa lub więcej wiązań podwójnych. To tutaj znajdują się niezbędne dla zdrowia kwasy z rodzin Omega.
  

Jak czytać "Omega"? Nazwa grupy (np. Omega-3, Omega-6) wynika z położenia pierwszego wiązania podwójnego w łańcuchu węglowym. To właśnie ta struktura sprawia, że Omega-3 mają tak silne działanie przeciwzapalne.

Źródła: Roślina czy Zwierzę? (Problem biodostępności)

Ostatnim kryterium podziału jest pochodzenie tłuszczu, które u psów (jako względnych mięsożerców) ma duże znaczenie.

1. Tłuszcze roślinne (np. olej lniany): Zawierają kwas ALA (alfa-linolenowy). Jest on prekursorem, który organizm musi dopiero przekształcić w aktywne formy.
   
2. Tłuszcze zwierzęce (np. olej z łososia, tran): Dostarczają gotowe kwasy EPA i DHA.
   

Wniosek: Konwersja ALA do EPA/DHA u psów jest mało wydajna (często poniżej 10%). Dlatego oleje roślinne nie są wystarczającym zamiennikiem olejów rybnych w terapiach wspierających serce, stawy czy układ nerwowy.

Tabela źródeł kwasów tłuszczowych

Poniższa tabela przedstawia podział chemiczny kwasów tłuszczowych. Uwaga: Nie wszystkie tłuszcze naturalne są bezpieczne dla psów (zwróć uwagę na kwas erukowy).

Najbardziej cenione w dietoterapii kwasy tłuszczowe to wielonienasycone kwasy z grupy omega-3, których głównym źródłem są ryby i owoce morza. Z ryb uzyskujemy dwa produkty: olej (np. z łososia, makreli) oraz tran, czyli olej pozyskiwany z wątroby głównie ryb z rodziny dorszowatych. Tak więc podając olej rybny czy tran dostarczamy kwas eikozapentaenowy EPA oraz dokozaheksaenowy DHA, które są kwasami niezbędnymi w diecie psa – NNKT (niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe).

NRC oraz FEDIAF jako optymalny stosunek kwasów omega-6 do omega-3 zalecają 10:1. Jednak wiele autorów propagujących dietę naturalną, za zdrowy stosunek omega-6:3 uważają wartość 5:1 (podobną jak w zaleceniach dla ludzi).

Produkty przemian wielonienasyconych kwasów tłuszczowych ω-3 eikozanoidy, wpływają na komórkowe procesy biochemiczne. Stosowanie kwasów tłuszczowych omega-3 w dietoterapii wspomagającej leczenie zaburzeń klinicznych zostało szeroko zbadane u psów. Potwierdzono korzystny wpływ omawianych kwasów w następujących przypadkach: stany zapalne, takich jak atopia i atopowe zapalenie skóry; niektóre zaburzenia nerek; problemy sercowo-naczyniowe; hiperlipidemia; choroba zwyrodnieniowa stawów. Nowe obszary badań obejmują także ich rolę w IBD (ang. Inflammatory Bowel Disease) czyli nieswoistym zapaleniu jelit, diety onkologicznej oraz diety szczeniąt szybkorosnących. Istnieją także doniesienia wskazujące pozytywną rolę kwasów tłuszczowych ω-3 w terapii behawioralnej psów lękliwych.

DHA jest niezbędnym składnikiem błon komórkowych, jest obecny m.in. w fosfolipidach siatkówki, synaptosomach mózgowych i śródbłonowych kanałach sodowych, których rolą jest przewodzenie impulsu nerwowego oraz aktywacja elektryczna mięśnia sercowego. DHA odgrywa zatem rolę w:

1. rozwoju i wzroście mózgu,
   
2. właściwym ukrwieniu tkanek,
   
3. właściwym przepływie impulsów w komórkach nerwowych,
   
4. rozwoju i wzroście tkanki siatkówki,
   
5. prawidłową ostrością widzenia.
   

EPA jest głównym prekursorem eikozanoidów mających właściwości przeciwzapalne. Gdy do diety dostarczana jest wystarczająca ilość kwasów omega-3, EPA i DHA częściowo zastępują one kwasy omega-6 w błonach komórkowych. Eikozanoidy z EPA oprócz funkcji przeciwzapalnej, zapobiegają także arytmii serca.

W przypadku suplementacji olejem omega 3 dla psa, precyzyjne dawkowanie, np. jedna pompka oleju omega 3 na określoną masę ciała, ułatwia podawanie suplementu i pozwala na dostosowanie ilości do indywidualnych potrzeb zwierzęcia. Suplementacja powinna być dopasowana do indywidualnych potrzeb i stanu zdrowia psa, a w przypadku chorób przewlekłych powinna być elementem leczenia i konsultowana z weterynarzem.

Choć najczęściej kojarzony z zawartością kwasów tłuszczowych omega-3, tran jest również bogatym źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D oraz E, które mogą być nawet w 100-krotnie wyższym stężeniu niż w oleju z łososia. Wybierając suplement dla psa, należy zwracać szczególną uwagę na jakość tranu – aby pochodził z kontrolowanych źródeł, wolnych od toksyn i metali ciężkich. Dzięki tej kompozycji biologicznie aktywnych substancji, tran pełni wielokierunkowe funkcje prozdrowotne w organizmie psa. Należy jednak zachować ostrożność przy jego dawkowaniu, ponieważ witaminy rozpuszczalne w tłuszczach – w nadmiarze – mogą być toksyczne dla psa.

Witamina A (retinol) obecna w tranie jest potrzebna do prawidłowego funkcjonowania wzroku, wspomaga także procesy różnicowania komórek nabłonkowych, bierze udział w syntezie białek oraz wzmacnia układ odpornościowy. Jej obecność w diecie psów w okresach wzrostu, rekonwalescencji oraz w przypadku chorób skóry i błon śluzowych jest nieoceniona.

Tran jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł witaminy D3 (cholekalcyferolu). Witamina D reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową, wpływa na prawidłowy rozwój i mineralizację kości oraz wspiera funkcjonowanie układu immunologicznego. U psów niedobory tej witaminy mogą prowadzić do krzywicy, osłabienia mięśni oraz problemów metabolicznych.

Obecna w tranie witamina E pełni funkcję naturalnego antyoksydantu – chroni komórki przed działaniem wolnych rodników, stabilizuje błony komórkowe oraz wspomaga funkcje układu nerwowego i mięśniowego. Współdziała także z kwasami omega-3, zwiększając ich stabilność i biodostępność.

Kwasy tłuszczowe wielonienasycone, zwłaszcza z grup omega-3 i omega-6, muszą być dostarczane w diecie psa. W odpowiednich proporcjach wykazują one liczne działania prozdrowotne, w tym właściwości przeciwzapalne i kardioprotekcyjne. Produkty takie jak olej rybny czy tran są źródłem kwasów EPA i DHA i bogactwem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D i E. Regularne podawanie suplementu, takiego jak olej z łososia, może wspierać zdrowie skóry, odporność (układu odpornościowego), a także być elementem leczenia niektórych schorzeń, np. wspomagająco w leczeniu problemów skórnych, stanów zapalnych czy zaburzeń funkcji poznawczych u psich seniorów. Suplementacja powinna być dostosowana do potrzeb psa, zwłaszcza jego układu odpornościowego, i zawsze konsultowana z lekarzem weterynarii, aby zapewnić dobre efekty i uniknąć ewentualnych skutków ubocznych.

Olej z łososia sprawdzi się jako suplement codzienny – profilaktyczny i dietetyczny. Tran natomiast warto skonsultować w celu wprowadzenia do diety codziennej oraz stosować w konkretnych przypadkach zdrowotnych (np. niedobory witamin, rekonwalescencja), ale należy kontrolować jego dawkowanie.

Odpowiednio dobrane źródła tłuszczu, dostosowane do potrzeb organizmu, są zatem nieodzownym elementem zrównoważonego żywienia psów – zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu jednostek chorobowych.

Acvn Nutrition Notes. Role Of Dietary Fatty Acids In Dogs & Cats.

Bauer J. E. 2016. The essential nature of dietary omega-3 fatty acids in dogs. JAVMA Vol 249 No. 11, 1267-1272.

Biagi G., Mordenti A.L., Cocchi M. 2004. The role of dietary omega-3 and omega-6 fatty acids in the nutrition of dogs and cats: a review., Progress In Nutrition 6, 97 – 107.

Din Z.-u., Alam M., Ullah H., Shi D., Xu B.,Li H., Xiao C. 2021. Nutritional, phytochemical and therapeutic potential of chia seed (Salvia hispanica L.). A mini-review. Food Hydrocolloids for Health 1, 100010.

Dutkowska A., Rachoń D. 2015. Rola kwasów tłuszczowych n-3 oraz n-6 w prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego. Choroby Serca i Naczyń 12, nr 3, 154–159.

FEDIAF Nutritional Guidelines for Complete and Complementary Pet Food for Cats and Dogs.

McGowan R. T. S. ‘Oiling the Brain’ or ‘Cultivating the Gut’: Impact of Diet on Anxious Behavior in Dogs. Companion Animal Nutrition Summit 2, 2016.

National Research Council; Division on Earth and Life Studies; Board on Agriculture and Natural Resources; Committee on Animal Nutrition; Subcommittee on Dog and Cat Nutrition. Nutrient Requirements of Dogs and Cats (p. 278). The National Academies Press. Kindle Edition.